Rekreatif Bir Faaliyet Olarak Halk Oyunları Hareket / Kas İlişkisi

Köy enstitülerinde icra edilen “zeybek havası” vurgusundan da anlaşılacağı üzere Türk halk oyunları içerisinde çeşitli karakter ve formları barındıran bir içeriğe sahiptir. Bu çeşitlilik halk oyunlarının tasnifi ve sınıflandırılması ile ilgili de pek çok görüşü ortaya çıkarmıştır. Bu görüşler halk danslarının araştırma tarihi boyunca günümüze kadar çeşitlenerek farklı yorumlar, farklı bakış açıları ve farklı tasnifler ile ele alınarak yapılmıştır. Bu tasniflerden bazıları coğrafi bölgelere göre, dansçı sayısına göre, danslarda kullanılan araçlara göre, illere göre, dansçı cinsiyetine göre, dansın hızına göre, kişi adlarına göre, Türk boylarının adlarına göre, konularına göre, hayvan adlarına göre vb. yapılmış ve bazı tasnifler de hareket analizine göre yapılmıştır.
Bu tasniflerin yanı sıra farklı figür ve hareket kombinasyonları ile kendine ait birer karaktere bürünmüş olmasına rağmen, “yöre” yani ait olduğu il, ilçe, kasaba ya da köy adıyla birlikte telaffuz edilen halk oyunları adlandırmaları da yaygın olarak kullanılmaktadır. Örneğin “İzmir yöresi oyunları”, “Diyarbakır yöresi oyunları”, “Kemaliye yöresi oyunları” gibi. Bu yaygın kullanıma rağmen bulundukları coğrafyada “bar tutmak”, “halay çekmek”, “halay sekmek”, “horon etmek”, “horon tepmek” vb. gibi halkın kullandığı halk oyunlarını icra etmeyi karşılayan cümlelerden de anlaşılacağı üzere, her bölgede yaygın olarak bilinen ayrı türlerin tamamıdır Türkiye’deki halk oyunları. Temelde benzer bir adım yapısı göstermesi, icra şekli ve icra alanı, yöredeki yaygınlığı ve yöreye has figürleri ile tavrı, yöre halkının yaşamına uygunluğu ve giysi benzerliği, müzikal olarak eşlik eden sazlar, usul, makam ve ritim arasındaki benzerlikler halk oyunlarının türlerinin belirlenmesinde aranan ortak özelliklerdir (Özbilgin, 1995: 104). Ortak özelliklere göre yapılan bu tasnifin yanı sıra halk oyunlarında hareket bazlı bir tasnifin de yapılması zamanla elzem hale gelmiştir (Gülbeyaz ve Ay, 2011). Bu bağlamda Türkiye ölçeğinde Türk halk oyunlarını hareket açısından Bar, Halay, Horon, Karşılama ve Zeybek olarak beş ana tür altında toplamak mümkündür (Gülbeyaz, 2011: 78). Bu türler, insan bedeninde farklı figürler ve farklı hareketlerle, farklı hareket serileri ile kendini göstermiştir. Bu bağlamda ters okuma yapılarak, farklılıklar gösteren halk oyunlarının, vücut bölümlerinin değişik açılardan farklı kullanım şekilleri ile ortaya çıkan görüntüleri sayesinde, hangi yöreye ya da türe ait olduğu da tespit edilebilir (Ötken, 2004: 71).
Halk oyunları müzik eşliğinde vücudun sistematik ve koordineli bir biçimde hareket etmesini sağlar. Bununla birlikte hareket becerisi kazanabilme, vücudun tüm kısımlarının hareketlerini geliştirebilme ve müziğin ritmine uygun hareket üretebilme yetisi kazandırır (Özkan vd., 2013: 27; Mertoğlu, 2002). İnsan bedenindeki hareket ve denge kabiliyeti, kaslar, eklemler ve kemikler sayesinde sağlanır. Eklemler aracılığı ile birbirine bağlanan kemiklerde kasların koordineli olarak kasılmasıyla hareket gerçekleşir. “Halk oyunları birçok kas grubunun koordineli kasılması sonucu icra edilen ve bu nedenle organizmanın fizyolojik yapısında değişiklikler oluşturan bir etkinliktir.