Rekreatif Bir Faaliyet Olarak Halk Oyunları Hareket / Kas İlişkisi

Yöntem
Bu çalışmanın amacı; rekreatif faaliyet olarak tercih edilen Türk halk oyunlarının hareket kas ilişkisinin incelenmesidir. Bu amaçla evren olarak Türkiye’ de bilimsel anlamda hareket bazlı tasnifi yapılan beş ana halk oyunları türü olan Bar, Halay, Horon, Karşılama, Zeybek oyunları gözlemlenmek amacıyla, uzman görüşüne başvurarak belirlenmiştir. Örneklem olarak bu beş tür içerisindeki Bar türü için Erzurum/Baş Bar, Halay türü için Diyarbakır/Delilo, Horon türü için Trabzon/Düz Horon, Karşılama türü için Edirne/Kız Karşılaması, Zeybek türü için İzmir/Harmandalı oyunları incelemeye tabi tutulmuştur.
Bu oyunlar mensup oldukları türlerinin karakterini içinde barındırdıkları serilerle (çökme, kol kaldırma, kol sallama; bunlar her tür için çoğaltılarak sıralanabilir) hareket bazında iyi ifade edebilen popüler oyunlardır. Hareket-kas ilişkisinin belirlenmesi için gözlem tekniği kullanılmış ve beş farklı halk oyunları türüne ait video görüntüleri farklı çekimlerden izlenerek icra edilen oyunlar süresince yapılan hareketler aracılığı ile çalışan kaslar tespit edilmiştir. Tespit edilen kas hareketlerinin doğruluğunun sınanması amacıyla izlenen video görüntülerindeki hareket serilerinin hepsi ayrıca halk oyunları hocası tarafından da uygulanarak bir nevi gözlemle tespit edilen kasların “sağlaması” da yapılmıştır.

Bulgular
Bar, Halay, Horon, Karşılama, Zeybek türleri genellikle üyelerinin ve çalışanlarının halk oyunlarını bir spor niteliğinde ve boş zamanlarını değerlendirme olarak gördükleri halk dansları derneklerinde öğretilmektedir. Bu derneklerin repertuvarlarında genellikle yaygın olan bu türlerin en popüler geleneksel dansları tercih edilmektedir. Bu sebepten dolayı bu araştırmada Erzurum Baş Bar, Diyarbakır Delilo, Trabzon Düz Horon, Edirne Kız Karşılaması ve İzmir Harmandalı gibi öğretimi yaygın oyunlar incelemeye tabi tutulmuştur.
Türk halk oyunlarının bar türü örneği olarak araştırmaya dâhil edilen Erzurum Baş oyunu, erkekler tarafından avuç içleri birbirine değecek ve el parmaklarının tamamı birbirine geçecek şekilde tutuşularak icra edilmektedir. Barlar, vücudun üst kısmı genelde sabit tutulup, hareketlerin kalça, diz ve pençeden yapıldığı sert görünüşlü ama esnek olarak oynanan oyunlardır (Gülbeyaz, 2005: 259).
Bu oyunda üst ekstremite kaslarını doğrudan etkileyen iki tutuşma biçimi göze çarpmaktadır. Bu tutuşmalar özellikle her iki omuzda abduksiyon, scapula retraksiyon, scapula protraction, extansiyon, flexion ve internal rotasyon gibi hareketler gözlemlenmektedir. Bu anatomik hareketlerle beraber çalışan kaslar ise deltoid, supraspinatus, trapezius, rhomboids, lattisimus dorsi, pectoral, inferior clavicular, anterior serratus, coracobrachialis, teres majör, subscapularis kaslarıdır. Dirseklerde ise pronasyon hareketi ön plana çıkan anatomik harekettir. Dirseklerdeki pronasyon ile beraber çalışan kaslar, pronator teres ve pronator quadratos kaslarıdır. Oyunda üst extremite pozisyonlarının farklı bileşimleri ile anterior eksende yapılan tipik bar yürüyüşünde ise kalçalarda ve dizlerde flexiyon, ayak bileğinde ise dorsal flexiyon ve plantar flexiyon hareketleri gözlemlenmektedir (Ökten, 2011: 96). Bu hareketlerle beraber psoas majör, iliacus, biceps femoris, semitendinosus, semimembranosus, gastrocnemus, soleus, tibialis anterior kasları çalışmaktadır.
Ayrıca bu oyunda yine farklı üst extremite pozisyonları ile sağ ayak pençesi posterior konumda sol ayak tabanı ise anterior konumda olmak üzere sağ transvers eksende yapılan yürüme hareketinde (Ökten, 2011: 96), kalçalarda addüksiyon, flexion, extansiyon hareketleri, dizde flexion, bu adımın geri dönüşünde ise kalçalarda adüksiyon ve flexion, dizlerde extansiyon ve flexiyon hareketleri yapılmaktadır. Bu hareketler ile çalışan kaslar adductor magnus, adductor brevis, adductor longus, pectineus, gracilis, yine psoas majör ve iliacus, quadriceps, biceps femoris, semitendinosus, semimembranosus kaslarıdır.